تسهیلات · ۶ آبان ۱۴۰۵ · ۷ دقیقه مطالعه

مرابحه چیست؟ عقد مرابحه برای شرکت‌ها به زبان ساده

عقد مرابحهمرابحه کالامرابحه سرمایه در گردشتفاوت مرابحه و فروش اقساطی

مرابحه یکی از رایج‌ترین عقود بانکی برای تأمین مالی شرکت‌هاست. در این عقد، بانک کالا یا خدمتی را که شرکت نیاز دارد به‌صورت نقد می‌خرد و همان را با افزودن سود مشخص، به‌صورت مدت‌دار (نقد یا اقساطی) به شرکت می‌فروشد. ویژگی اصلی مرابحه شفافیت است: بانک قیمت تمام‌شده و سود خود را به مشتری اعلام می‌کند.

مبنای قانونی

مرابحه در کنار عقودی مانند خرید دین و استصناع، به عقود قابل استفاده در نظام بانکی بدون ربا اضافه شده و بانک مرکزی دستورالعمل اجرایی آن را ابلاغ کرده است. طبق این ضوابط، مرابحه برای تأمین نیازهای جاری حداکثر یک سال است و با مصوبه هیأت‌مدیره بانک تا یک سال دیگر قابل افزایش است. برای طرح‌های سرمایه‌ای هم ضوابط جداگانه‌ای وجود دارد.

مرابحه چطور کار می‌کند؟

1. شرکت نیاز خود (مثلاً مواد اولیه) و پیش‌فاکتور فروشنده را به بانک ارائه می‌دهد.
2. بانک پرونده را بررسی و تصویب می‌کند.
3. بانک یا وکیل او (معمولاً خود شرکت به وکالت از بانک) کالا را می‌خرد و پول مستقیم به فروشنده پرداخت می‌شود.
4. بانک کالا را با قیمت تمام‌شده به اضافه سود به شرکت می‌فروشد.
5. شرکت طبق جدول، بدهی را بازپرداخت می‌کند.

کاربردها

• خرید مواد اولیه و کالای واسطه‌ای
• خرید ماشین‌آلات و تجهیزات
• خرید خدمات قابل تملک (طبق ضوابط)
• تأمین سرمایه در گردش در قالب خرید مشخص

مرابحه، فروش اقساطی و خرید دین

نکات مهم

• پول نقد به شرکت داده نمی‌شود. بانک باید کالا را بخرد و مصرف قابل ردیابی باشد.
• صورتحساب و مدارک خرید باید واقعی و قابل ردیابی باشد. صورتحساب سامانه مؤدیان اهمیت زیادی دارد.
• سود مرابحه در چارچوب نرخ‌های مصوب شورای پول و اعتبار و سیاست هر بانک تعیین می‌شود.
• پرداخت زودتر از موعد ممکن است طبق قرارداد شامل تخفیف شود؛ قرارداد را بخوانید.

مثال فرضی: مرابحه برای خرید مواد اولیه

مثال زیر فرضی است و هیچ نرخ یا مبلغی از آن به‌عنوان شرایط واقعی بانک‌ها نیست.

یک تولیدکننده لوازم پلاستیکی برای سفارش بزرگی که گرفته، باید مقدار زیادی مواد پلیمری بخرد. نقدینگی کافی ندارد، اما پیش‌فاکتور فروشنده و قرارداد فروش محصول را دارد.

1. شرکت پیش‌فاکتور فروشنده مواد، صورت‌های مالی و مدارک ثبتی را به بانک می‌دهد.
2. بانک ظرفیت اعتباری و وثایق شرکت را بررسی می‌کند و درخواست را تصویب می‌کند.
3. شرکت به وکالت از بانک مواد را می‌خرد؛ بانک پول را مستقیم به حساب فروشنده واریز می‌کند.
4. صورتحساب خرید به نام مشخص‌شده در قرارداد صادر و به بانک ارائه می‌شود.
5. بانک مواد را با قیمت تمام‌شده به اضافه سود اعلام‌شده، به‌صورت مدت‌دار به شرکت می‌فروشد.
6. شرکت مواد را مصرف می‌کند، محصول را می‌فروشد و بدهی را طبق جدول می‌پردازد.

نکته کلیدی این مثال: شرکت در هیچ مرحله‌ای پول نقد آزاد دریافت نکرد. اگر فروشنده نتواند صورتحساب معتبر بدهد یا خرید واقعی انجام نشود، مرابحه اجرا نمی‌شود.

انواع کاربرد مرابحه در عمل

• مرابحه کالا و مواد اولیه: رایج‌ترین شکل، برای نیاز جاری تولید.
• مرابحه تجهیزات و ماشین‌آلات: برای خرید دارایی ثابت با پیش‌فاکتور مشخص. برای طرح‌های بزرگ‌تر، تأمین مالی سرمایه ثابت را هم ببینید.
• مرابحه خدمات: برای خدماتی که طبق ضوابط قابل تملک هستند.
• مرابحه در طرح‌ها: بانک مرکزی برای استفاده از مرابحه در طرح‌های سرمایه‌ای هم ضوابط جداگانه‌ای ابلاغ کرده است که شرایط و مدت متفاوتی دارد.

گام‌به‌گام: آماده‌سازی درخواست مرابحه

1. نیاز را مشخص و قابل اندازه‌گیری کنید: چه کالایی، چه مقدار، از چه فروشنده‌ای.
2. پیش‌فاکتور معتبر بگیرید. فروشنده باید امکان صدور صورتحساب الکترونیکی داشته باشد.
3. ارتباط خرید با فعالیت شرکت را نشان دهید. بانک باید ببیند این کالا در چرخه تولید یا فروش شما مصرف می‌شود.
4. مدارک مالی را به‌روز کنید: صورت‌های مالی، اظهارنامه مالیاتی، گردش حساب.
5. وثایق را آماده کنید و ارزیابی اولیه آن‌ها را از بانک بخواهید. درباره انواع وثیقه، وثایق بانکی را بخوانید.
6. جدول بازپرداخت را با چرخه فروش هماهنگ کنید. اگر فروش شما فصلی است، این موضوع را با بانک مطرح کنید.

اشتباهات رایج در مرابحه

• استفاده از پیش‌فاکتور صوری. بانک‌ها خرید را ردیابی می‌کنند و صوری بودن معامله پیامد قراردادی و حقوقی دارد.
• انتظار دریافت پول نقد. مرابحه برای خرید مشخص است. برای نقدینگی آزاد، ابزارهای دیگری مثل خرید دین یا سلف را باید بررسی کرد.
• عدم هماهنگی اقساط با درآمد. اگر اقساط زودتر از ورود پول فروش شروع شوند، فشار نقدینگی تازه ایجاد می‌شود.
• بی‌توجهی به هزینه‌های جانبی. کارمزد، هزینه وثیقه و بیمه را در هزینه کل ببینید. اجزای هزینه تسهیلات را بخوانید.

مرابحه یا ابزارهای تعهدی؟

اگر فروشنده مواد اولیه حاضر است پرداخت مدت‌دار با تضمین بانک را بپذیرد، ابزارهایی مثل اوراق گام، برات الکترونیکی یا LC داخلی هم گزینه‌اند. در این ابزارها بانک در لحظه پول پرداخت نمی‌کند، بلکه پرداخت در سررسید را تعهد می‌کند. انتخاب بین مرابحه و این ابزارها به پذیرش فروشنده، هزینه و سقف اعتباری بستگی دارد. توضیح کامل در تفاوت تسهیلات و تعهدات آمده است.

سؤالات پرتکرار

آیا مرابحه فقط برای شرکت‌های تولیدی است؟ خیر، شرکت‌های بازرگانی و خدماتی هم برای خرید مشخص می‌توانند درخواست دهند، طبق سیاست بانک.

آیا می‌شود چند خرید کوچک را در یک مرابحه جمع کرد؟ بسته به سیاست بانک ممکن است. برخی بانک‌ها برای خریدهای مکرر سقف مرابحه تعیین می‌کنند.

آیا بانک کیفیت کالا را تضمین می‌کند؟ خیر. انتخاب کالا و فروشنده با شرکت است و مسئولیت کیفیت در رابطه شرکت و فروشنده تعریف می‌شود.

چه چیزی در قرارداد مرابحه را باید دقیق خواند؟

قرارداد مرابحه معمولاً فرم یکسان بانک است، اما چند بند آن اهمیت عملی زیادی دارد:

• موضوع و مشخصات کالا: باید با پیش‌فاکتور و صورتحساب یکی باشد. مغایرت ممکن است پرداخت را متوقف کند.
• وکالت خرید: وقتی شرکت به وکالت از بانک خرید می‌کند، مهلت و شرایط انجام خرید و ارائه مدارک در قرارداد آمده است.
• قیمت تمام‌شده و سود: مبنای محاسبه و جدول بازپرداخت را با دقت بررسی کنید.
• وجه التزام تأخیر: هزینه تأخیر در پرداخت هر قسط.
• تسویه زودتر از موعد: آیا تخفیفی پیش‌بینی شده و چطور محاسبه می‌شود؟
• وثایق و ضامنان: تعهدات ضامنان و شرایط آزادسازی وثیقه پس از تسویه.

اگر بندی برایتان روشن نیست، پیش از امضا توضیح کتبی بخواهید یا با مشاور حقوقی مشورت کنید. امضای قرارداد بدون شناخت این بندها، در زمان تأخیر یا اختلاف هزینه‌ساز می‌شود.

مرابحه برای چه کسی مناسب نیست؟

اگر نیاز شما پرداخت حقوق، بدهی‌های قبلی، هزینه‌های عمومی یا هر هزینه‌ای است که کالای مشخص و قابل خرید ندارد، مرابحه ابزار مناسبی نیست. همچنین اگر فروشنده نمی‌تواند صورتحساب معتبر صادر کند، اجرای مرابحه دشوار می‌شود. در این حالت‌ها، بهتر است ابتدا راهنمای انتخاب ابزار سرمایه در گردش را بخوانید.

جمع‌بندی

مرابحه ابزاری شفاف برای خرید مشخص است، نه دریافت پول نقد بدون هدف. اگر پیش‌فاکتور و نیاز روشن دارید، مرابحه از گزینه‌های اصلی شماست. در صفحه خدمت مرابحه جزئیات مدارک و مراحل را ببینید. تصمیم نهایی با بانک است.

خدمات مرتبط: تسهیلات مرابحه برای شرکت‌هاتسهیلات فروش اقساطی ماشین‌آلات و تجهیزاتخرید دین (تنزیل اسناد تجاری) برای شرکت‌هاتأمین سرمایه در گردش شرکت‌ها