تعریف ساده
در معامله سلف، بانک بخشی از محصول آینده یک واحد تولیدی را از امروز می‌خرد و قیمت آن را یکجا و نقد می‌پردازد. واحد تولیدی با این پول سرمایه در گردش لازم برای تولید را تأمین میکند و در زمان مقرر، محصول را تحویل بانک می‌دهد یا طبق ترتیبات قرارداد، تعهد خود را انجام می‌دهد.
سلف یکی از معدود عقدهایی است که پول را پیش از تولید به دست تولیدکننده می‌رساند و برای همین به‌خصوص برای تولیدکنندگان کالاهای استاندارد و سهلالبیع کاربرد دارد.
مبنای قانونی
- قانون عملیات بانکی بدون ربا، فصل سوم.
- آییننامه فصل سوم قانون، مواد ۴۰ تا ۴۶ (معاملات سلف). طبق این مواد:
- پیشخرید فقط به درخواست واحد تولیدی و برای محصولات خود آن واحد انجام میشود.
- محصول باید سهلالبیع باشد و فاسدشدنی نباشد.
- قیمت پیشخرید هنگام انعقاد قرارداد به‌طور کامل پرداخت میشود.
- مدت تحویل حداکثر یک دوره تولید و حداکثر یک سال است.
- قیمت پیشخرید نباید از قیمت نقدی روز معامله بیشتر باشد.
- فرم یکنواخت قرارداد سلف ابلاغی بانک مرکزی.
مناسب چه شرکت‌هایی است؟
- واحدهای صنعتی و معدنی با محصول استاندارد و بازار روشن (مثل فولاد، سیمان، مواد شیمیایی و پتروشیمی، فرآورده‌های معدنی).
- واحدهای کشاورزی و صنایع تبدیلی با محصول غیرفاسدشدنی.
- تولیدکنندگانی که نیاز نقدینگی‌شان در ابتدای دوره تولید است.
کاربردها
- تأمین هزینه مواد اولیه و انرژی در ابتدای دوره تولید
- تأمین هزینه‌های جاری تولید پیش از فروش محصول
- پیش‌فروش بخشی از ظرفیت تولید سالانه
شرایط عمومی
- فقط واحدهای تولیدی و برای محصول خودشان. شرکت بازرگانی یا واسطه نمی‌تواند از سلف استفاده کند.
- محصول باید سهلالبیع و غیرفاسدشدنی باشد و مشخصات، مقدار و استاندارد آن دقیق تعریف شود.
- سقف قیمت: قیمت پیشخرید از قیمت نقدی روز معامله بیشتر نیست.
- مدت: حداکثر یک دوره تولید و حداکثر یک سال.
- ظرفیت تولید واقعی: بانک ظرفیت و سابقه تولید را بررسی میکند؛ مقدار پیشخرید باید با ظرفیت تناسب داشته باشد.
- اعتبارسنجی و سایر شرایط عمومی تسهیلات.
مدارک لازم
- مدارک ثبتی و هویتی شرکت و صاحبان امضا
- پروانه بهره‌برداری و مدارک ظرفیت تولید
- صورت‌های مالی، اظهارنامه و گردش حساب
- آمار تولید و فروش دوره‌های قبل
- مشخصات فنی و استاندارد محصول و مستندات قیمت روز
- مدارک وثیقه پیشنهادی
وثایق رایج
سند ملکی، ضمانت‌نامه، چک یا سفته با ضمانت مدیران، و در برخی موارد وثیقه‌گذاری موجودی یا ماشین‌آلات، طبق ضوابط بانک.
مراحل دریافت
- تعیین محصول، مقدار و زمان تحویل بر اساس ظرفیت تولید.
- تشکیل پرونده و ثبت درخواست.
- بررسی ظرفیت، قیمت روز و کارشناسی وثایق.
- تصویب و امضای قرارداد سلف.
- پرداخت کامل قیمت پیشخرید به واحد تولیدی.
- تولید و تحویل محصول یا ایفای تعهد در سررسید، طبق قرارداد.
اجزای هزینه
تفاوت قیمت پیشخرید با ارزش محصول در سررسید (که در عمل هزینه تأمین مالی است)، کارمزدهای بانکی، هزینه کارشناسی و ثبت وثیقه، و حق‌الزحمه نفیس فایننس که توافقی و پس از پرداخت است.
مزایا و محدودیت‌ها
مزایا: پول پیش از تولید به دست واحد می‌رسد؛ مستقیم به ظرفیت تولید وابسته است؛ برای کالاهای استاندارد ساختار روشنی دارد.
محدودیت‌ها: فقط برای تولیدکننده و محصول خودش؛ محصول باید سهلالبیع و غیرفاسدشدنی باشد؛ تعهد تحویل در سررسید ریسک قیمت و تولید دارد.
مقایسه با ابزارهای نزدیک
| ابزار | تفاوت با سلف |
|---|---|
| مرابحه | بانک کالای مورد نیاز شرکت را می‌خرد و اقساطی می‌فروشد؛ در سلف بانک محصول شرکت را پیشخرید میکند |
| خرید دین | بعد از فروش نسیه، مطالبات شرکت خریده میشود؛ در سلف پول پیش از تولید پرداخت میشود |
| مشارکت مدنی | بانک شریک سود یک فعالیت میشود، نه خریدار محصول |
نقش نفیس فایننس
- بررسی سازگاری محصول و ظرفیت شما با ضوابط سلف
- تنظیم مستندات ظرفیت، قیمت روز و برنامه تحویل
- تشکیل پرونده و پیگیری مراحل بانک
تصویب با بانک است و تضمین نمی‌شود. حق‌الزحمه توافقی و پس از پرداخت است.
پرسش‌ها
شرکت بازرگانی میتواند از سلف استفاده کند؟
خیر. طبق آییننامه، پیشخرید فقط به درخواست واحد تولیدی و برای محصولات خود آن انجام میشود.
حداکثر مدت سلف چقدر است؟
یک دوره تولید و حداکثر یک سال.
قیمت پیشخرید چطور تعیین میشود؟
بانک با توجه به قیمت روز و ضوابط خود تعیین میکند، و طبق آییننامه این قیمت از قیمت نقدی روز معامله بیشتر نیست.
محصول فاسدشدنی قابل قبول است؟
خیر. محصول باید غیرفاسدشدنی و سهلالبیع باشد.
اگر در سررسید نتوانیم محصول را تحویل دهیم؟
عواقب و نحوه تسویه در قرارداد و ضوابط بانک مشخص است و معمولاً به وثایق و تعهدات شرکت رجوع میشود. پیش از امضا، ظرفیت واقعی را محافظه‌کارانه برآورد کنید.