تعریف ساده
فروش اقساطی یعنی بانک مالی را که شرکت لازم دارد به قیمت تمامشده خودش میخرد و سپس آن را با افزودن سود، به قیمتی معین و بهصورت اقساط به شرکت میفروشد. مالکیت مال از همان لحظه فروش به شرکت منتقل میشود، اما بانک برای اطمینان از پرداخت اقساط معمولاً خود مال یا وثیقه دیگری را در رهن نگه میدارد.
فروش اقساطی از قدیمیترین عقدهای قانون عملیات بانکی بدون رباست و پیش از رواج مرابحه، قالب اصلی خرید اقساطی ماشینآلات و مواد اولیه بود.
مبنای قانونی
- قانون عملیات بانکی بدون ربا، فصل سوم، که فروش اقساطی را در کنار سایر عقود مجاز کرده است.
- آییننامه فصل سوم قانون (بخش فروش اقساطی)، که فروش اقساطی را برای مواد اولیه، لوازم یدکی، ابزار کار، ماشینآلات و تأسیسات واحدهای تولیدی، معدنی، کشاورزی و خدماتی پیشبینی کرده است.
- فرم یکنواخت قرارداد فروش اقساطی ابلاغی بانک مرکزی.
- نرخ سود در چارچوب مصوبات شورای پول و اعتبار.
مناسب چه شرکتهایی است؟
- واحدهای تولیدی که ماشینآلات جدید یا خط تولید اضافه میخرند.
- شرکتهای معدنی و عمرانی که به ماشینآلات سنگین نیاز دارند.
- شرکتهای خدماتی و حملونقل که تجهیزات مشخص و قابل ارزیابی میخرند.
- شرکتهایی که میخواهند مالکیت دارایی از ابتدا به نام خودشان باشد.
کاربردها
- خرید ماشینآلات و تجهیزات تولیدی ساخت داخل
- خرید تأسیسات و تجهیزات جانبی کارخانه
- تأمین مواد اولیه و لوازم یدکی در قالب اقساط کوتاهمدت
- تجهیز واحدهای خدماتی، آزمایشگاهی یا درمانی
شرایط عمومی
- مال مورد معامله باید مشخص، قابل خرید و قابل ارزیابی باشد.
- پیشفاکتور معتبر و مشخصات فنی دارایی لازم است.
- مدت بازپرداخت به نوع دارایی، عمر مفید آن و ضوابط بانک بستگی دارد؛ برای مواد اولیه کوتاه و برای ماشینآلات طولانیتر است.
- معمولاً بخشی از قیمت بهعنوان آورده از خود شرکت خواسته میشود؛ میزان آن را بانک تعیین میکند.
- اعتبارسنجی، نبود چک برگشتی و بدهی معوق، و صورت مالی حسابرسیشده برای مبالغ بیش از ۱۰ میلیارد تومان.
مدارک لازم
- مدارک ثبتی و هویتی شرکت و صاحبان امضا
- صورتهای مالی و اظهارنامه مالیاتی
- گردش حساب بانکی
- پیشفاکتور و کاتالوگ یا مشخصات فنی دارایی
- پروانه بهرهبرداری یا مجوز فعالیت
- در صورت نیاز، گزارش توجیه خرید (افزایش ظرفیت، جایگزینی، کاهش هزینه)
- مدارک وثیقه پیشنهادی
وثایق رایج
رهن خود دارایی خریداریشده (بهویژه ماشینآلات دارای سند یا پلاک)، سند ملکی، چک یا سفته با ضمانت مدیران و بیمهنامه دارایی به نفع بانک.
مراحل دریافت
- انتخاب دارایی و فروشنده و گرفتن پیشفاکتور.
- تشکیل پرونده و ثبت درخواست در بانک.
- ارزیابی دارایی و اعتبارسنجی شرکت.
- تصویب و اعلام شرایط (مبلغ، آورده، مدت، وثیقه).
- پرداخت آورده، امضای قرارداد و ترهین.
- خرید دارایی توسط بانک و تحویل آن به شرکت.
- بیمه دارایی و پرداخت اقساط طبق جدول.
اجزای هزینه
سود فروش اقساطی طبق قرارداد، کارمزدهای بانکی، هزینه کارشناسی دارایی و وثیقه، بیمه، هزینههای ثبت و ترهین، و حقالزحمه نفیس فایننس که توافقی و پس از پرداخت تسهیلات است.
مزایا و محدودیتها
مزایا: مالکیت دارایی از ابتدا با شرکت است؛ اقساط از اول مشخص است؛ دارایی خودش بخشی از وثیقه میشود.
محدودیتها: نیاز به آورده؛ محدود به اموال قابل خرید و ارزیابی؛ فرایند ارزیابی و ترهین زمانبر است.
مقایسه با ابزارهای نزدیک
| ابزار | تفاوت با فروش اقساطی |
|---|---|
| مرابحه | شبیه فروش اقساطی است و امروز در بسیاری از بانکها جای آن را گرفته؛ قیمت تمامشده و سود بهصورت جدا اعلام میشود |
| اجاره به شرط تملیک | مالکیت تا پایان قرارداد با بانک یا لیزینگ میماند و در پایان منتقل میشود |
| تسهیلات سرمایه ثابت | برای اجرای کل یک طرح است، نه فقط خرید یک دارایی |
نقش نفیس فایننس
- بررسی اینکه فروش اقساطی، مرابحه یا اجاره به شرط تملیک کدام برای خرید شما مناسبتر است
- آمادهسازی پرونده، گزارش توجیه خرید و مدارک دارایی
- پیگیری کارشناسی، تصویب و ترهین
تصویب و شرایط با بانک است و ما آن را تضمین نمیکنیم. حقالزحمه توافقی و پس از پرداخت تسهیلات است.
پرسشها
فرق فروش اقساطی و مرابحه چیست؟
هر دو فروش مدتدار هستند. در مرابحه بانک قیمت خرید و سود خود را جداگانه و شفاف اعلام میکند و کاربرد گستردهتری دارد. انتخاب بین این دو معمولاً به سیاست بانک بستگی دارد.
ماشینآلات دستدوم را هم میشود با فروش اقساطی خرید؟
برخی بانکها با شرایط خاص و پس از ارزیابی کارشناسی میپذیرند. این موضوع به سیاست هر بانک بستگی دارد.
آورده شرکت چقدر است؟
عدد ثابتی در مقررات عمومی نیست و بانک بر اساس ریسک پرونده تعیین میکند.
ماشینآلات خارجی را چطور؟
خرید از خارج تابع مقررات ارزی است و معمولاً از مسیر اعتبار اسنادی خارجی و ثبت سفارش انجام میشود.
تا پایان اقساط میتوانیم دارایی را بفروشیم؟
اگر دارایی در رهن بانک باشد، فروش یا انتقال آن بدون موافقت بانک ممکن نیست.