تعریف ساده
مضاربه قراردادی است که در آن بانک سرمایه نقدی را در اختیار شرکت (عامل) قرار میدهد تا با آن یک فعالیت بازرگانی مشخص، یعنی خرید و فروش کالا، انجام شود. سود حاصل به نسبتی که از ابتدا توافق شده، بین بانک و شرکت تقسیم میشود.
در مضاربه، سرمایه از بانک است و کار و مدیریت از شرکت. به همین دلیل این عقد برای فعالیت‌های تجاری با چرخه خرید و فروش روشن کاربرد دارد.
مبنای قانونی
مضاربه یکی از عقود پیش‌بینی‌شده در قانون عملیات بانکی بدون ربا و آیین‌نامه‌های آن است. طبق این مقررات، مضاربه برای فعالیت‌های بازرگانی به کار می‌رود و ضوابط تکمیلی آن (از جمله نوع کالا و محدودیت‌ها) را بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار تعیین می‌کنند.
مناسب چه شرکت‌هایی است؟
- شرکت‌های بازرگانی و توزیعی با خرید و فروش مستند
- شرکت‌هایی که یک معامله تجاری مشخص با سود قابل برآورد دارند
- تأمین‌کنندگانی که سفارش خرید قطعی از مشتری دارند
کاربردها
- خرید و فروش داخلی کالا
- تأمین سرمایه یک محموله یا سفارش تجاری مشخص
- در برخی موارد، معاملات مرتبط با تجارت خارجی طبق ضوابط روز
شرایط عمومی
- موضوع فعالیت باید بازرگانی و مشخص باشد (کالا، مقدار، قیمت خرید و فروش).
- نسبت تقسیم سود از ابتدا در قرارداد تعیین میشود.
- مدت به چرخه معامله بستگی دارد و طبق ضوابط بانک تعیین میشود.
- محدودیت‌های کالایی بانک مرکزی، از جمله ممنوعیت‌های مربوط به برخی کالاها و دارایی‌ها، رعایت میشود.
مدارک لازم
- مدارک ثبتی و هویتی شرکت و صاحبان امضا
- صورت‌های مالی و گردش حساب
- پیش‌فاکتور خرید و قرارداد یا سفارش فروش
- برآورد سود معامله
- مجوزهای فعالیت بازرگانی (در صورت نیاز کارت بازرگانی)
وثایق رایج
سند ملکی، سپرده، چک یا سفته با ضمانت مدیران و سایر وثایق طبق سیاست بانک.
مراحل دریافت
- تعریف معامله و برآورد سود.
- آماده‌سازی پرونده و مدارک خرید و فروش.
- بررسی اعتباری و تصویب در بانک.
- انعقاد قرارداد مضاربه و سپردن وثایق.
- انجام خرید و فروش با گزارش‌دهی به بانک.
- تسویه سرمایه و سهم سود بانک.
اجزای هزینه
سهم سود بانک طبق قرارداد و ضوابط بانک مرکزی، کارمزدها، هزینه وثیقه و حق‌الزحمه نفیس فایننس که توافقی و پس از پرداخت است.
مزایا و محدودیت‌ها
مزایا: متناسب با ماهیت فعالیت تجاری؛ سود بانک به نتیجه معامله گره خورده است.
محدودیت‌ها: فقط برای فعالیت بازرگانی؛ نیاز به مستندسازی دقیق خرید و فروش؛ بسیاری از بانک‌ها برای خرید کالا، مرابحه را ترجیح می‌دهند.
مقایسه با ابزارهای نزدیک
| ابزار | تفاوت |
|---|---|
| مشارکت مدنی | هر دو طرف سرمایه میگذارند و برای تولید هم به کار می‌رود |
| مرابحه | بانک کالا را می‌خرد و با سود ثابت می‌فروشد |
| سرمایه در گردش | راهنمای انتخاب ابزار بر اساس نیاز نقدینگی |
نقش نفیس فایننس
- بررسی اینکه مضاربه یا مرابحه برای معامله شما مناسب‌تر است
- آماده‌سازی مستندات معامله و پرونده اعتباری
- پیگیری در بانک تا تصمیم
تصمیم نهایی با بانک است و تضمین نمی‌شود. حق‌الزحمه توافقی و پس از پرداخت است.
پرسش‌ها
مضاربه با مشارکت مدنی چه فرقی دارد؟
در مضاربه همه سرمایه از بانک است و شرکت کار را انجام میدهد. در مشارکت مدنی هر دو طرف سرمایه میگذارند و کاربرد آن به بازرگانی محدود نیست.
میشود از مضاربه برای تولید استفاده کرد؟
خیر. مضاربه برای فعالیت بازرگانی است. برای تولید، مشارکت مدنی، سلف یا مرابحه مناسب‌ترند.
سود بانک ثابت است؟
نسبت تقسیم سود از ابتدا تعیین میشود. مبلغ نهایی به نتیجه معامله و مفاد قرارداد بستگی دارد.
اگر معامله زیان بدهد؟
نحوه رسیدگی طبق قرارداد و ضوابط بانک است. قرارداد را پیش از امضا با دقت بخوانید.
همه بانک‌ها مضاربه می‌دهند؟
این عقد در مقررات وجود دارد، اما میزان استفاده از آن در بانک‌ها متفاوت است.