تعریف ساده
در اجاره به شرط تملیک، بانک یا شرکت لیزینگ دارایی مورد نیاز شرکت را می‌خرد و آن را برای مدت مشخص به شرکت اجاره می‌دهد. در طول قرارداد، مالکیت با بانک یا لیزینگ است و شرکت از دارایی استفاده میکند و اجاره‌بها را می‌پردازد. اگر شرکت همه اقساط را به‌موقع پرداخت کند، در پایان قرارداد مالکیت دارایی به او منتقل میشود.
چون مالکیت تا پایان دست تأمینکننده است، خود دارایی بخش مهمی از پشتوانه معامله است. این ابزار برای خرید ماشینآلات، تجهیزات و وسایل نقلیه کاری بسیار رایج است.
مبنای قانونی
- قانون عملیات بانکی بدون ربا، فصل سوم.
- آیین‌نامه فصل سوم قانون، بخش اجاره به شرط تملیک (از جمله مواد ۵۷ و ۵۸)، که خرید اموال منقول و غیرمنقول توسط بانک و اجاره آن به شرط تملیک را برای واحدهای تولیدی، بازرگانی و خدماتی پیش‌بینی کرده است.
- دستورالعمل اجرایی تأسیس، فعالیت و نظارت بر شرکت‌های لیزینگ (نسخه اصلاحی ۱۴۰۵) برای لیزینگ‌های تحت نظارت بانک مرکزی.
- دستورالعمل اجرایی فروش و اجاره مجدد دارایی‌ها (۱۴۰۳)، که قالب فروش دارایی به بانک و اجاره دوباره آن را تنظیم کرده است.
مناسب چه شرکت‌هایی است؟
- واحدهای تولیدی و معدنی که ماشینآلات یا تجهیزات گران‌قیمت می‌خرند.
- شرکت‌های حمل‌ونقل و پیمانکاری که به ناوگان یا ماشینآلات راهسازی نیاز دارند.
- شرکت‌هایی که وثیقه ملکی کافی ندارند، اما دارایی موضوع خرید قابل ارزیابی و ثبت است.
کاربردها
- خرید ماشینآلات و خطوط تولید
- خرید تجهیزات پزشکی، آزمایشگاهی یا فنی
- تأمین وسایل نقلیه تجاری و ماشینآلات سنگین
- فروش و اجاره مجدد دارایی برای آزادسازی نقدینگی، طبق دستورالعمل مربوط
شرایط عمومی
- دارایی باید قابل شناسایی، ارزیابی و بیمه باشد. دارایی‌های دارای سند یا پلاک معمولاً راحت‌تر پذیرفته می‌شوند.
- پیش‌پرداخت یا آورده معمولاً خواسته میشود و میزان آن را تأمینکننده تعیین میکند.
- بیمه دارایی در طول قرارداد به نفع بانک یا لیزینگ الزامی است.
- استفاده و نگهداری درست از دارایی تعهد اجاره‌گیرنده است.
- اعتبارسنجی و شرایط عمومی تسهیلات.
مدارک لازم
- مدارک ثبتی و هویتی شرکت و صاحبان امضا
- صورت‌های مالی و گردش حساب
- پیش‌فاکتور و مشخصات فنی دارایی
- مجوزهای فعالیت مرتبط
- برای فروش و اجاره مجدد: مدارک مالکیت دارایی فعلی
- مدارک وثیقه یا ضامن، در صورت درخواست
وثایق رایج
خود دارایی، که مالکیتش تا پایان با تأمینکننده است، به‌علاوه چک یا سفته، ضمانت مدیران و در صورت نیاز وثیقه تکمیلی.
مراحل دریافت
- انتخاب دارایی، فروشنده و تأمینکننده (بانک یا لیزینگ).
- تشکیل پرونده و ثبت درخواست.
- ارزیابی دارایی و اعتبارسنجی شرکت.
- تصویب و اعلام پیش‌پرداخت، مدت و اقساط.
- پرداخت پیش‌پرداخت، امضای قرارداد و خرید دارایی توسط تأمینکننده.
- تحویل دارایی، بیمه و پرداخت اجاره‌بها.
- انتقال مالکیت پس از پرداخت آخرین قسط.
اجزای هزینه
اجاره‌بها که شامل سود است، کارمزد، هزینه بیمه، هزینه ارزیابی و ثبت، و حق‌الزحمه نفیس فایننس که توافقی و پس از تأمین است.
مزایا و محدودیت‌ها
مزایا: نیاز کمتر به وثیقه ملکی جداگانه؛ اقساط از ابتدا معلوم است؛ در لیزینگ، فرایند گاهی ساده‌تر از بانک است.
محدودیت‌ها: مالکیت تا پایان منتقل نمی‌شود و فروش یا تغییر دارایی محدود است؛ هزینه بیمه و پیش‌پرداخت؛ فقط برای دارایی‌های قابل ارزیابی.
مقایسه با ابزارهای نزدیک
| ابزار | تفاوت با اجاره به شرط تملیک |
|---|---|
| فروش اقساطی | مالکیت از ابتدا به شرکت منتقل میشود و دارایی در رهن می‌ماند |
| مرابحه | فروش مدت‌دار است؛ مالکیت از ابتدا با خریدار است |
| تسهیلات سرمایه ثابت | برای کل یک طرح است و ممکن است چند عقد را با هم ترکیب کند |
نقش نفیس فایننس
- مقایسه اجاره به شرط تملیک، فروش اقساطی و مرابحه برای دارایی موردنظر شما
- آماده‌سازی پرونده و مستندات دارایی
- پیگیری با بانک یا لیزینگ تا اعلام نتیجه
تصمیم با تأمینکننده است و تضمین نمی‌شود. حق‌الزحمه توافقی و پس از تأمین است.
درخواست بررسی اجاره به شرط تملیک
پرسش‌ها
لیزینگ با اجاره به شرط تملیک بانک چه فرقی دارد؟
از نظر قرارداد شبیه هستند. تفاوت در تأمینکننده است: لیزینگ شرکت تخصصی تحت نظارت بانک مرکزی است و ممکن است ضوابط و سرعت متفاوتی داشته باشد.
در طول قرارداد میتوانیم دارایی را بفروشیم؟
خیر، چون مالکیت با تأمینکننده است. هر تغییری نیاز به موافقت او دارد.
فروش و اجاره مجدد چیست؟
شرکت دارایی موجود خود را به بانک میفروشد و دوباره آن را اجاره به شرط تملیک میکند تا نقدینگی آزاد شود. این کار طبق دستورالعمل جداگانه بانک مرکزی و ضوابط هر بانک انجام میشود.
ماشینآلات وارداتی را چطور؟
بستگی به تأمینکننده و مقررات ارزی دارد. معمولاً واردات از مسیر اعتبار اسنادی خارجی جداگانه انجام میشود.
اگر قسطی عقب بیفتد چه میشود؟
طبق قرارداد، جریمه یا اقدامات تأمینکننده اعمال میشود و در موارد جدی ممکن است دارایی بازپس گرفته شود.