مفاهیم پایه · ۶ آبان ۱۴۰۵ · ۸ دقیقه مطالعه
واژه‌نامه تسهیلات و تعهدات بانکی؛ بیش از ۵۰ اصطلاح مهم برای مدیران مالی
واژه نامه بانکیتعریف عقود بانکیاصطلاحات ضمانت نامهاصطلاحات اعتبار اسنادی
این واژه‌نامه اصطلاحاتی را که در گفت‌وگو با بانک و در صفحات این سایت زیاد می‌بینید، به زبان ساده توضیح می‌دهد. برای هر ابزار، صفحه کامل آن را هم معرفی کرده‌ایم.
این واژه‌نامه را چطور بخوانیم؟
- اگر تازه با تأمین مالی بانکی آشنا می‌شوید، ابتدا تفاوت «تسهیلات» و «تعهدات» را در مقاله تفاوت تسهیلات و تعهدات بانکی بخوانید و بعد سراغ بخش‌های الف و ب بروید.
- اگر قرارداد یا پیش‌نویس بانک در دست دارید، اصطلاحات ناآشنا را در این صفحه پیدا کنید و برای جزئیات به صفحه خدمت یا مقاله مربوط بروید.
- اگر در حال آماده‌سازی پرونده هستید، بخش «د» و «ه» برای شما کاربردی‌تر است.
تعریف‌ها ساده‌شده‌اند و جای متن قرارداد، مقررات بانک مرکزی و نظر مشاور حقوقی را نمی‌گیرند. جزئیات هر ابزار طبق ضوابط بانک مرکزی و سیاست هر بانک تعیین می‌شود.
الف) عقود و تسهیلات
اجاره به شرط تملیک (لیزینگ): بانک دارایی را می‌خرد و به شرکت اجاره می‌دهد؛ در پایان، مالکیت به شرکت منتقل می‌شود. صفحه خدمت
استصناع: سفارش ساخت یک دارایی مشخص از طریق بانک با پرداخت مرحله‌ای. صفحه خدمت
تسهیلات تکلیفی: تسهیلاتی که بانک‌ها طبق قانون بودجه یا تکالیف قانونی به بخش‌های مشخص می‌دهند. صفحه خدمت
تسهیلات سندیکایی: تأمین مالی یک طرح بزرگ با مشارکت چند بانک و مدیریت یک بانک عامل. صفحه خدمت
جعاله: تأمین هزینه انجام یک کار یا خدمت مشخص، مثل تعمیر، توسعه یا ساخت. صفحه خدمت
خرید دین: نقد کردن اسناد تجاری مدت‌دار ناشی از فروش واقعی پیش از سررسید. صفحه خدمت
سلف: پیش‌خرید محصول تولیدی شرکت توسط بانک و پرداخت نقد بهای آن. صفحه خدمت
فاکتورینگ (پذیرش مطالبات قراردادی): نقد کردن طلب‌های تأییدشده از کارفرما، طبق ضوابط بانک مرکزی. صفحه خدمت
فروش اقساطی: بانک دارایی را می‌خرد و به‌صورت اقساطی به شرکت می‌فروشد. صفحه خدمت
مرابحه: بانک کالا یا خدمت را نقد می‌خرد و با سود اعلام‌شده، مدت‌دار به شرکت می‌فروشد. صفحه خدمت · مقاله
مشارکت حقوقی: مشارکت بانک در سرمایه یک شرکت از راه خرید سهام. به دلیل محدودیت‌های قانونی فعالیت بنگاه‌داری بانک‌ها، این روش امروز برای تأمین مالی شرکت‌ها کاربرد محدودی دارد.
مشارکت مدنی: شراکت بانک و شرکت در سرمایه یک پروژه یا دوره تولید مشخص و تقسیم سود. صفحه خدمت
مضاربه: بانک سرمایه یک فعالیت بازرگانی را تأمین می‌کند و سود به نسبت توافق‌شده تقسیم می‌شود. صفحه خدمت
عقود مبادله‌ای و مشارکتی: عقود مبادله‌ای (مثل مرابحه، فروش اقساطی، سلف) سود از پیش تعیین‌شده دارند؛ در عقود مشارکتی (مثل مشارکت مدنی و مضاربه) سود به نتیجه فعالیت بستگی دارد.
ب) تعهدات و ضمانت‌نامه‌ها
تعهدات بانکی: قول بانک به پرداخت به شخص ثالث در شرایط معین، بدون پرداخت نقد در لحظه. مقاله
ضمانت‌نامه بانکی: تعهد بانک به پرداخت مبلغ مشخص به ذی‌نفع در صورت مطالبه. مقاله
ضمانت‌خواه: شرکتی که ضمانت‌نامه به درخواست او صادر می‌شود.
ذی‌نفع: کسی که ضمانت‌نامه یا LC به نفع او صادر می‌شود و حق مطالبه دارد.
عندالمطالبه: ویژگی ضمانت‌نامه‌ای که با درخواست ذی‌نفع در مدت اعتبار، بدون نیاز به اثبات تخلف پرداخت می‌شود.
ضبط ضمانت‌نامه: مطالبه وجه ضمانت‌نامه توسط ذی‌نفع و پرداخت آن توسط بانک.
ضمانت‌نامه شرکت در مناقصه: تضمین جدیت پیشنهاددهنده در مناقصه یا مزایده. صفحه خدمت
ضمانت‌نامه حسن انجام تعهدات (حسن اجرای تعهد): تضمین اجرای قرارداد پس از برنده شدن. صفحه خدمت
ضمانت‌نامه پیش‌پرداخت: تضمین بازگشت یا مصرف درست پیش‌پرداخت کارفرما. صفحه خدمت
ضمانت‌نامه استرداد کسور وجه‌الضمان (حسن انجام کار): آزاد کردن کسور نگهداری‌شده از صورت‌وضعیت‌ها در برابر ضمانت‌نامه. صفحه خدمت
ضمانت‌نامه تعهد پرداخت: تضمین پرداخت بدهی شرکت به تأمین‌کننده یا ذی‌نفع در سررسید. صفحه خدمت
ضمانت‌نامه گمرکی: تضمین حقوق ورودی یا تعهدات نزد گمرک. صفحه خدمت
ضمانت‌نامه ارزی: ضمانت‌نامه به ارز برای مناقصه‌ها و قراردادهای بین‌المللی. صفحه خدمت
وجه‌الضمان (کسور حسن انجام کار): درصدی از هر صورت‌وضعیت که کارفرما تا پایان دوره تضمین نگه می‌دارد.
اوراق گام (گواهی اعتبار مولد): سند پرداخت مدت‌دار بانکی برای خرید مواد اولیه و کالای واسطه‌ای، قابل تنزیل. صفحه خدمت
برات الکترونیکی: سند الکترونیکی پرداخت مدت‌دار که خریدار صادر و بانک قبول می‌کند. صفحه خدمت
ج) تجارت خارجی
اعتبار اسنادی (LC): تعهد بانک به پرداخت در برابر ارائه اسناد منطبق. مقاله
اعتبار اسنادی داخلی: LC ریالی برای معاملات داخلی. صفحه خدمت
اعتبار اسنادی خارجی: LC ارزی برای واردات. صفحه خدمت
یوزانس: LC مدت‌دار که پرداخت در سررسیدی پس از ارائه اسناد انجام می‌شود. صفحه خدمت
برات اسنادی (وصولی اسنادی): مبادله اسناد حمل در برابر پرداخت یا قبولی برات، بدون تعهد پرداخت بانک. صفحه خدمت
مغایرت اسناد: عدم انطباق اسناد ارائه‌شده با شرایط LC که ممکن است پرداخت را متوقف کند.
ثبت سفارش: ثبت درخواست واردات در سامانه رسمی، پیش‌نیاز گشایش LC و تأمین ارز.
فاینانس و ریفاینانس: تأمین مالی خرید خارجی طرح از منابع خارجی، از ابتدا یا پس از خرید. صفحه خدمت
تسهیلات ارزی: تسهیلات به ارز از منابع بانک یا صندوق توسعه ملی از طریق بانک عامل. صفحه خدمت
پیش‌خرید صادراتی: تأمین نقدینگی تولید کالای صادراتی پیش از صادرات. صفحه خدمت
تعهد ارزی: الزام واردکننده یا صادرکننده به ارائه اسناد یا بازگرداندن ارز طبق مقررات ارزی.
د) اعتبارسنجی، وثیقه و هزینه
اعتبارسنجی: بررسی توان و سابقه بازپرداخت شرکت. مقاله
سقف اعتباری (خط اعتباری): حداکثر تسهیلات و تعهدات مصوب برای یک دوره. صفحه خدمت
ذی‌نفع واحد: یک مشتری به همراه اشخاص مرتبط با او که سقف‌های نظارتی برای مجموعشان اعمال می‌شود.
تسهیلات و تعهدات کلان: تسهیلات و تعهداتی که از درصد معینی از سرمایه پایه بانک بیشتر است و ضوابط ویژه دارد.
صورت‌های مالی حسابرسی‌شده: صورت‌های مالی بررسی‌شده توسط حسابرس مستقل. مقاله
وثیقه: دارایی یا سندی که پشتوانه بازپرداخت یا تعهد است. مقاله
ترهین: قرار دادن ملک یا دارایی در رهن بانک.
سپرده نقدی: بخشی از مبلغ تعهد که نزد بانک مسدود می‌شود.
تنزیل: نقد کردن سند مدت‌دار پیش از سررسید با کسر سود یا هزینه.
سررسید: تاریخ پرداخت قسط، سند یا پایان اعتبار ضمانت‌نامه.
امهال: تمدید مهلت بازپرداخت بدهی طبق ضوابط بانک.
مطالبات غیرجاری (معوق): بدهی‌هایی که در موعد پرداخت نشده‌اند و طبق ضوابط طبقه‌بندی می‌شوند.
چک برگشتی رفع‌سوءاثرنشده: چک برگشتی که هنوز تعیین تکلیف نشده و مانع دریافت تسهیلات و ضمانت‌نامه است.
طرح توجیهی: گزارش فنی، مالی و اقتصادی یک طرح که برای تسهیلات سرمایه‌ای لازم است.
سامانه مؤدیان: سامانه صورتحساب الکترونیکی سازمان امور مالیاتی که پیش‌نیاز برخی ابزارها مانند برات الکترونیکی است.
حق‌العمل‌کار: کسی که به نام خود و به حساب دیگری معامله یا کاری را انجام می‌دهد و حق‌العمل می‌گیرد (قانون تجارت، مواد ۳۵۷ تا ۳۷۶). نفیس فایننس در این قالب، مشاوره، آماده‌سازی پرونده و پیگیری را انجام می‌دهد. تصمیم با بانک است.
ه) اصطلاحات قرارداد، اجرا و بازپرداخت
پیش‌فاکتور: پیشنهاد قیمت فروشنده که در مرابحه، LC و بسیاری از تسهیلات، مبنای تعیین مبلغ و محل مصرف است.
صورتحساب الکترونیکی: صورتحسابی که در سامانه مؤدیان صادر می‌شود و برای اثبات واقعی بودن معامله در ابزارهایی مثل برات الکترونیکی و خرید دین کاربرد دارد.
دوره تنفس: فاصله بین دریافت تسهیلات و شروع اقساط، در صورتی که در قرارداد پیش‌بینی شده باشد.
کارمزد: مبلغی که بانک بابت خدماتی مانند صدور ضمانت‌نامه یا گشایش LC دریافت می‌کند. هزینه‌های تسهیلات بانکی
ضامن: شخصی که بازپرداخت بدهی شرکت را تضمین می‌کند؛ معمولاً مدیران یا سهامداران.
کمیته اعتباری: مرجع تصمیم‌گیری بانک درباره تصویب تسهیلات و تعهدات. هیچ مشاور یا واسطه‌ای جای آن تصمیم نمی‌گیرد.
استعلام بانکی: بررسی سوابق تسهیلات، تعهدات و چک‌های شرکت و مدیران توسط بانک پیش از تصمیم.
کارشناسی وثیقه: ارزیابی ارزش وثیقه توسط کارشناس منتخب بانک. انواع وثایق
فک رهن: آزادسازی وثیقه پس از تسویه کامل بدهی و ثبت آن در دفترخانه.
تمدید ضمانت‌نامه: افزایش مدت اعتبار ضمانت‌نامه پیش از سررسید، به درخواست ضمانت‌خواه یا ذی‌نفع و طبق متن ضمانت‌نامه.
آزادسازی (ابطال) ضمانت‌نامه: پایان تعهد بانک با استرداد اصل ضمانت‌نامه یا اعلام رضایت ذی‌نفع؛ پس از آن، سپرده و وثایق مربوط قابل آزادسازی است.
بانک گشاینده: بانکی که LC را به درخواست خریدار باز می‌کند. LC چیست؟
بانک ابلاغ‌کننده و بانک تأییدکننده: بانکی که LC را به فروشنده ابلاغ می‌کند و بانکی که علاوه بر بانک گشاینده، پرداخت را تعهد می‌کند.
بارنامه: سند حمل که دریافت کالا توسط حمل‌کننده را نشان می‌دهد و در LC خارجی از اسناد اصلی است.
اینکوترمز: قواعد بین‌المللی تقسیم هزینه و ریسک حمل بین خریدار و فروشنده که در قرارداد خرید خارجی درج می‌شود.
UCP 600: مقررات متحدالشکل اتاق بازرگانی بین‌المللی برای اعتبارات اسنادی که معمولاً در LC خارجی به آن ارجاع می‌شود.
سرمایه در گردش: منابع لازم برای چرخه روزانه تولید و فروش، مثل خرید مواد اولیه و پرداخت هزینه‌های جاری. راهنمای ابزارهای سرمایه در گردش
تأمین مالی زنجیره تأمین: ابزارهایی که بر پایه رابطه خریدار و فروشنده کار می‌کنند، مثل برات الکترونیکی، اوراق گام و خرید دین.
اصطلاحاتی که اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند
| اصطلاح اول | اصطلاح دوم | تفاوت اصلی |
|---|---|---|
| تسهیلات | تعهدات | در تسهیلات پول پرداخت می‌شود؛ در تعهدات بانک فقط تعهد می‌دهد |
| خرید دین | تنزیل | تنزیل روش محاسبه است؛ خرید دین ابزار تأمین مالی است |
| ضمانت‌نامه حسن انجام تعهدات | استرداد کسور وجه‌الضمان | اولی تعهد اجرای قرارداد را پوشش می‌دهد؛ دومی جایگزین مبالغ کسرشده از صورت‌وضعیت‌هاست |
| برات الکترونیکی | اوراق گام | برات سند پرداخت خریدار است؛ گام گواهی اعتبار برای خرید از تأمین‌کننده |
| LC داخلی | ضمانت‌نامه تعهد پرداخت | در LC پرداخت به ارائه اسناد وابسته است؛ ضمانت‌نامه با مطالبه ذی‌نفع فعال می‌شود |
برای مقایسه کامل دو ابزار پرتکرار، گام یا LC داخلی و خرید دین یا برات را بخوانید.
خدمات مرتبط: تأمین سرمایه در گردش شرکت‌هاتسهیلات مرابحه برای شرکت‌هاخرید دین (تنزیل اسناد تجاری) برای شرکت‌هااعتبار اسنادی داخلی (LC داخلی)ضمانت‌نامه حسن انجام تعهداتاعتبار اسنادی خارجی (LC وارداتی)